Dostępność nawigacji

Wstęp

Nawigacja, często określana nazwą menu, jest najistotniejszą funkcją serwisu internetowego. Podstawową cechą, jaką powinna wyróżniać się dobra nawigacja jest intuicyjność. Prostota jej używania powinna umożliwić użytkownikowi w szybkim czasie zrozumienie struktury całej strony. Nawigacja powinna wyglądać, a przede wszystkim zachowywać się tak samo na każdej stronie serwisu internetowego, dzięki czemu jest przewidywalna i łatwa w użyciu. Dobrze skonstruowana nawigacja to taka, która niezależnie od niepełnosprawności pozwoli wszystkim użytkownikom na dotarcie do każdej pod strony serwisu.

Nawigacja a osoby niepełnosprawne

Każda strona internetowa zawiera jakiś rodzaj nawigacji. Pomimo wagi zadania, jaką spełnia menu na stronie część serwisów utrudnia lub wręcz uniemożliwia swobodne poruszanie się po serwisie osobom niepełnosprawnym. Niedostępna nawigacja to jeden z największych błędów dostępności. Najczęstszym powodem niepoprawnie przygotowanej nawigacji jest brak świadomości programistów w dziedzinie dostępności stron internetowych oraz sposobu ich obsługiwania przez osoby niepełnosprawne. Skutkiem umieszczenia niskiej jakości nawigacji może być sytuacja, w której osoba niewidząca, korzystająca z czytnika ekranu w ogóle nie zostanie poinformowana o jej obecności. Innym przykładem wykluczenia z dostępu do informacji może być brak obsługi nawigacji za pomocą samej klawiatury – uniemożliwi to korzystanie z serwisu osobom niewidomym oraz niepełnosprawnym ruchowo.

Pierwszą grupą osób narażonych na wykluczenie informacyjne z powodu źle skonstruowanej nawigacji są osoby niewidome. Użytkownicy znajdujący się w tej grupie korzystają z dostępu do informacji za pomocą czytników ekranu, natomiast do interakcji z serwisem posługują się jedynie klawiaturą. Ze względu na sposób korzystania z serwisów przez osoby niewidome najważniejsze jest, aby nawigacja pozwalała na jej poprawne przetworzenie przez czytniki ekranu, oraz umożliwiała obsługę z poziomu klawiatury.  Kolejną grupą użytkowników, których dotyka problem niedostępnej nawigacji są osoby niepełnosprawne ruchowo, które ze względy na trudności z precyzyjnym klikaniem do codziennej pracy z komputerem wykorzystują klawiaturę. Tutaj również najważniejszą zasadą jest udostępnienie obsługi nawigacji z poziomu klawiatury, oraz zapewnienie wyraźnego fokusa, czyli obramowania na aktywnym elemencie strony podczas nawigacji za pomocą klawisza TAB. Osobom niepełnosprawnym trudności w nawigacji sprawiają przede wszystkim wszelkie rodzaje menu rozwijanych za pomocą kliknięcia lub najechania myszką.

Odnośnik jako element nawigacji

Najczęstszym sposobem realizacji nawigacji jest wykorzystanie odnośników, które pozwalają przejść do innej strony tego samego serwisu lub zupełnie innej witryny. Odnośniki przygotowane zgodnie z zasadami dostępności w znaczącym stopniu ułatwiają korzystanie z serwisu osobom niepełnosprawnym. Podstawowa cechą dostępnego odnośnika jest zrozumiałość. Wartość tekstowa odnośnika powinna w jednoznaczny sposób określać dokąd prowadzi, dlatego nie powinno się stosować odnośników o powtarzającej się lub nic nieznaczącej treści takich jak: „więcej”, „tutaj” czy „szczegóły”. Odnośniki, których kliknięcie powoduje otwarcie nowego okna lub pobranie pliku powinny zawierać stosowną informację. W przypadku odnośników graficznych powinny dodatkowo w opisie alternatywnym zawierać przedstawienie funkcji, jaki pełni na stronie.

Usprawnienia nawigacji

Jednym z usprawnień adresowanych dla osób niepełnosprawnych jest umieszczanie na początku strony specjalnego odnośnika, który przekierowuje go do głównej treści strony. Link zwykle nazywany „przejdź do treści” oraz „skocz do treści” pojawia się po pierwszym użyciu przycisku TAB. Technika ta chroni użytkownika korzystającego z klawiatury przed przechodzeniem przez wszystkie odnośniki umiejscowione przed główną teścia strony internetowej. Na poniższym przykładzie znajduję się widok jednej ze stron serwisu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (rys. 1) oraz ukazanie działania odnośnika „przejdź do treści”.

Rys. 1. Widok jednej ze stron serwisu www.pfron.org.pl

Ze względu na odmienne rodzaje niepełnosprawności użytkownicy w różny sposób nawigują w serwisach internetowych. Aby zapewnić wygodę korzystania z rozbudowanych serwisów wszystkim użytkownikom należy zastosować dwa różne sposoby nawigacji. Dobrą alternatywą dla menu może być wyszukiwarka, która w prosty sposób pozwala odnaleźć interesującą informację. Poprawne wdrożenie wyszukiwarki skraca czas poszukiwania informacji nie tylko osobom niepełnosprawnym, lecz wszystkim użytkownikom serwisu. Na poniższym przykładzie znajduje się widok jednej ze stron serwisu Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (rys. 2) oraz ukazanie działania wyszukiwarki.

Rys. 2. Widok jednej ze stron serwisu www.premier.gov.pl

Kolejnym z udogodnień stosowanym na stronach internetowych jest zdefiniowanie specjalnych skrótów klawiaturowych, których wciśnięcie umożliwia szybki dostęp do poszczególnych elementów strony. Wbrew założeniu stosowanie skrótów klawiaturowych nie jest bezpiecznym rozwiązaniem, ponieważ może prowadzić do konfliktu z innymi programami, co może przynieść więcej problemów niż korzyści.